రావు బహదూర్ దహగాం లక్ష్మీనారాయణ మైకా గనుల్లో సాధారణ కార్మికుడిగా ప్రారంభమైన ప్రస్థానం... అపార సంపదకు అధిపతిగా ఎదిగిన తీరు... సాంకేతిక విద్య ప్రాధాన్యతను తన కాలానికంటే ముందుగానే గుర్తించిన దూరదృష్టి... సంపాదించిన సంపదలో ప్రధాన భాగాన్ని విద్య, శాస్త్ర, సాంకేతిక రంగాల అభివృద్ధికి సమర్పించిన త్యాగం... దాదాపు శతాబ్దం క్రితమే భవిష్యత్ భారత పారిశ్రామిక అభివృద్ధికి బాటలు వేసిన అరుదైన వ్యక్తి — రావు బహదూర్ దహగాం లక్ష్మీనారాయణ.
ఒక చిన్న ప్రాంతం నుంచి ఒక మహత్తర ప్రయాణం
ఉమ్మడి కరీంనగర్ జిల్లా మంథని నుంచి బయలుదేరిన లక్ష్మీనారాయణ జీవితం సాధారణ పరిస్థితుల్లో ప్రారంభమైంది. మంథనికి చెందిన దహగాం పుల్లయ్య భార్యతో పాటు ప్రవాసానికి నాగ్పూర్ సమీపంలోని కాంప్టీకి వెళ్లారు. చిన్నతనంలో పెద్దగా చదువుకునే అవకాశం ఆయనకు లభించలేదు. అయితే చదువు లేకపోవడం తన ఎదుగుదలకు అడ్డంకి కాకూడదనే పట్టుదల ఆయనలో కనిపించింది.
జీవితంలో ముందుకు సాగాలనే సంకల్పంతో ఆయన అప్పటి మధ్య భారత ప్రాంతంలోని కాంప్టీకి వెళ్లారు. అక్కడి గనుల వ్యాపారంలోకి అడుగుపెట్టారు. మొదట సాధారణ స్థాయి నుంచి ప్రారంభమైన ఆయన ప్రస్థానం క్రమంగా వ్యాపార యజమానిగా, ఆ తర్వాత పెద్ద పారిశ్రామికవేత్తగా ఎదిగే స్థాయికి చేరింది.
Laxminarayan Institute of Technology చరిత్రలో కూడా ఆయన ఎదుగుదలను కేవలం వారసత్వ సంపదతో వచ్చిన విజయంగా కాకుండా, కష్టపడి సంపాదించిన సంపదగా పేర్కొంటుంది. ఆయన కాంప్టీకి చెందినవారని, కఠిన పరిస్థితులను అధిగమించి పెద్ద సంపదను కూడగట్టారని సంస్థ అధికారిక చరిత్ర చెబుతోంది.
LIT అభివృద్ధి ప్రణాళికలోని చారిత్రక వివరాల ప్రకారం, రావు బహదూర్ డి. లక్ష్మీనారాయణ 1877 జనవరి 13న తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించారు. కాంప్టీకి వచ్చిన తరువాత ఆయన మరియు ఆయన సోదరులు గనుల వ్యాపారాన్ని కొనసాగించి, చివరకు స్వంత గనులకు యజమానులయ్యారని ఆ పత్రం పేర్కొంటుంది. మైనింగ్, ఖనిజాల ఎగుమతుల్లో ఆయన విశేషంగా సంపాదించినట్లు కూడా అందులో ఉంది.
గనుల నుంచి గ్లోబల్ వ్యాపారం వరకు
లక్ష్మీనారాయణ కాలంలో మధ్య భారత ప్రాంతంలో మైకా, మాంగనీస్ తదితర ఖనిజాలకు అంతర్జాతీయంగా డిమాండ్ ఉండేది. గనుల రంగంలో అనుభవం సంపాదించిన లక్ష్మీనారాయణ ఆ అవకాశాలను గుర్తించారు.
పాత నాగ్పూర్ వార్తా కథనాల్లో వచ్చిన వివరాల ప్రకారం, ఆయన తన వృత్తి జీవితాన్ని గనుల్లో సాధారణ కార్మికుడిగా ప్రారంభించి, తరువాత గనుల యజమానిగా ఎదిగారు. మాంగనీస్ ఖనిజాన్ని విదేశాలకు ఎగుమతి చేసే స్థాయికి ఆయన వ్యాపారం విస్తరించింది.
అది కేవలం వ్యక్తిగత సంపదను కూడగట్టే ప్రయాణం కాదు. గనుల్లో పనిచేసే క్రమంలో దేశంలో సాంకేతిక నైపుణ్యం ఎంత అవసరమో ఆయన ప్రత్యక్షంగా గమనించారు.
గనుల నుంచి ఖనిజాన్ని వెలికితీయడం ఒక దశ అయితే, దానిని శాస్త్రీయంగా ప్రాసెస్ చేసి పరిశ్రమలకు ఉపయోగపడేలా చేయడం మరో దశ. ఇందుకు శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజినీర్లు, సాంకేతిక నిపుణులు అవసరమని లక్ష్మీనారాయణ గ్రహించారు.
ఈ అనుభవమే తరువాత ఆయన దాతృత్వానికి పునాదిగా మారింది.
“దేశ పారిశ్రామిక పురోగతికి సాంకేతిక విద్య అవసరం”
లక్ష్మీనారాయణ ఆలోచనలో అత్యంత విశిష్టమైన అంశం సాంకేతిక విద్యపై ఆయనకున్న దూరదృష్టి.
ఆయన కాలంలో భారతదేశంలో ఉన్నత సాంకేతిక విద్యా సంస్థలు చాలా పరిమితంగా ఉండేవి. పరిశ్రమలు పెరుగుతున్నా వాటికి అవసరమైన శిక్షణ పొందిన సాంకేతిక నిపుణులు తక్కువగా ఉండేవారు.
LIT అధికారిక చరిత్ర ప్రకారం, దేశంలోని సాంకేతిక నైపుణ్య లోపం పారిశ్రామిక పురోగతికి అడ్డంకిగా మారకూడదని ఆయన భావించారు. ప్రతి ప్రావిన్స్‌లో పరిశ్రమలకు అవసరమైన నిపుణులు, పర్యవేక్షకులు, ఫోర్‌మెన్‌లను తయారు చేసే సాంకేతిక కళాశాలలు ఉండాలని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.
ఇది ఆయన కాలాన్ని మించిన ఆలోచన.
ఈ రోజుల్లో స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్, టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్, ఇండస్ట్రీ–అకాడెమియా అనుసంధానం గురించి మాట్లాడుతున్నాం. కానీ దాదాపు శతాబ్దం క్రితమే లక్ష్మీనారాయణ పరిశ్రమలకు అవసరమైన సాంకేతిక మానవ వనరుల గురించి ఆలోచించారు.
రూ.35.20 లక్షల ఆస్తి నాగ్పూర్ విశ్వవిద్యాలయానికి
లక్ష్మీనారాయణ జీవితంలో అత్యంత గొప్ప నిర్ణయం ఆయన రాసిన 1930 మే 3 తేదీ వీలునామా.Laxminarayan Institute of Technology అధికారిక చరిత్ర ప్రకారం, ఆయన తన ఆస్తిలో ప్రధాన భాగాన్ని అప్పటి నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీకి బదలాయించారు. ఆ ఆస్తి విలువ అప్పట్లో రూ.35,20,540గా అంచనా వేయబడింది. ఆ విరాళం ఉద్దేశం స్పష్టంగా ఉంది:
Applied Science and Chemistry బోధన, పరిశోధన అభివృద్ధి.
1930 నాటి రూపాయిని నేటి విలువతో పోల్చడం సులభం కాదు. అయితే ఆ కాలంలో రూ.35 లక్షలకు పైగా విలువైన ఆస్తిని ఒక వ్యక్తి విద్యా ప్రయోజనాలకు కేటాయించడం ఎంతటి మహాదానం అనేది దీని ద్వారా అర్థమవుతుంది.
1945 నాటి నాగ్పూర్ న్యాయ రికార్డు ఈ విషయాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది. లక్ష్మీనారాయణ తన గనుల వ్యాపారం ద్వారా సంపాదించిన ఆస్తిలో ప్రధాన భాగాన్ని నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీకి కేటాయించారని, ఆ ఆస్తి విలువ సుమారు రూ.50 లక్షలుగా కూడా న్యాయపరమైన విచారణలో పేర్కొనబడిందని ఆ రికార్డు చెబుతోంది.
కాంప్టీ, నాగ్పూర్, సికింద్రాబాద్ వరకు విస్తరించిన ఆస్తులు
లక్ష్మీనారాయణ సంపద ఏ ఒక్క ప్రాంతానికే పరిమితం కాలేదు.
1945 నాటి నాగ్పూర్ న్యాయ తీర్పులో ఆయనకు నాగ్పూర్, కాంప్టీ, సికింద్రాబాద్‌లో ఇళ్ల ఆస్తులు, అలాగే నాగ్పూర్ జిల్లాలోని వేరే ప్రాంతాల్లో భూములు ఉన్నట్లు పేర్కొన్నారు.
ఈ అంశం తెలంగాణ చరిత్ర దృష్ట్యా కూడా ఆసక్తికరం. ఎందుకంటే లక్ష్మీనారాయణ కుటుంబ మూలాలు కరీంనగర్ ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉన్నాయని పాత తెలుగు జీవితచరిత్ర చెబుతుండగా, ఆయన ఆస్తులు సికింద్రాబాద్ వరకు విస్తరించాయని కోర్టు రికార్డులు చెబుతున్నాయి. అంటే మంథని నుంచి కాంప్టీకి వెళ్లిన ఈ వ్యాపారవేత్తకు తెలంగాణ ప్రాంతంతో సంబంధాలు పూర్తిగా తెగిపోలేదనే విషయాన్ని ఈ ఆస్తి రికార్డు సూచిస్తుంది.
1932లో ప్రత్యేక కమిటీ... 1942లో విద్యా సంస్థ
లక్ష్మీనారాయణ వీలునామా తర్వాత ఆయన ఆలోచనను కార్యరూపంలోకి తీసుకురావడానికి నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీ చర్యలు ప్రారంభించింది. 1932 ఫిబ్రవరి 6న “Bequest Scheme Committee” ఏర్పాటు చేశారు. శాస్త్రం, పరిశ్రమ, ప్రజా వ్యవహారాలకు చెందిన ప్రముఖులు ఈ కమిటీలో ఉన్నారు. 1934లో రెండేళ్ల B.Sc. (Technology) కోర్సు ప్రారంభించడానికి ప్రణాళిక రూపొందించారు. 1936లో సంస్థ కోసం సుమారు 78.04 ఎకరాల స్థలాన్ని ఎంపిక చేశారు. 1937లో నిర్మాణం, పరికరాల ఏర్పాటుకు డాక్టర్ ఆర్.ఎస్. ఠాకూర్ను ప్రత్యేక అధికారిగా నియమించారు. అదే ఏడాది డిసెంబర్ 8న సంస్థకు పునాదిరాయి పడింది. 1938లో అంతర్జాతీయ శాస్త్ర పత్రిక Nature కూడా Laxminarayan Technological Institute నిర్మాణాన్ని, లక్ష్మీనారాయణ విరాళాన్ని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసింది. చివరకు 1942లో Laxminarayan Institute of Technology (LIT) ప్రారంభమైంది.
ఒక వ్యక్తి 1930లో రాసిన వీలునామా...
1932లో కమిటీ...
1934లో విద్యా ప్రణాళిక...
1937లో పునాదిరాయి...
1942లో సంస్థ...
ఇది ఒక దాత ఆలోచన ఎలా ఒక శాశ్వత విద్యాసంస్థగా మారిందో చెప్పే అరుదైన ఉదాహరణ.
ఆ రోజుల్లోనే అంతర్జాతీయ గుర్తింపు
Laxminarayan Technical Institute ఏర్పాటుకు ముందే దాని గురించి అంతర్జాతీయ శాస్త్ర సమాజంలో వార్త వచ్చింది. 1938 మార్చి 1న Natureలో ప్రచురితమైన కథనం ప్రకారం, సంస్థ నిర్మాణం మరియు వర్క్‌షాప్‌కు రావు బహదూర్ డి. లక్ష్మీనారాయణ చేసిన భారీ విరాళమే పునాది. అప్పటికే ఆ విరాళం విలువ £400,000కు పైగాగా పేర్కొనబడింది.Applied Chemistryలో బోధన, పరిశోధన ప్రారంభించేందుకు నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీ నిర్ణయించినట్లు కూడా ఆ కథనం పేర్కొంది. అంటే లక్ష్మీనారాయణ దానం స్థానికంగా మాత్రమే కాకుండా అంతర్జాతీయ శాస్త్రీయ వర్గాల దృష్టిని కూడా ఆకర్షించింది.
భార్య బహినాబాయి కోసం నిర్మించిన ‘బహినాబాయి వాడా’
లక్ష్మీనారాయణ దాతృత్వం విద్యాసంస్థలకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. కుటుంబ బాధ్యతలపైనా ఆయన శ్రద్ధ చూపారు.
ఆయన భార్య బహినాబాయి.
The Hitavadaలో 2022లో ప్రచురితమైన కథనం ప్రకారం, 1923లో కాంప్టీలో బహినాబాయి కోసం సుమారు 2,000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఒక బంగ్లాను నిర్మించారు. అది తరువాత “Bahinabai Wada”గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇంకా ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, లక్ష్మీనారాయణ తన వీలునామాలో బహినాబాయి మరణించిన తరువాత ఆ ఆస్తి నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీకి చెందాలని పేర్కొన్నట్లు అందుబాటులో ఉన్న పత్రాల ఆధారంగా ఆ కథనం తెలిపింది. అంటే కుటుంబ అవసరాలను చూసుకుంటూనే, చివరకు ఆస్తి కూడా ప్రజా విద్యా ప్రయోజనాలకు వెళ్లేలా ఆయన ముందుగానే ప్రణాళిక రూపొందించారు.
న్యాయస్థాన రికార్డుల్లో బహినాబాయి
లక్ష్మీనారాయణ కుటుంబ చరిత్రకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆధారం 1989 బాంబే హైకోర్టు నాగ్పూర్ బెంచ్ తీర్పు. ఆ కేసులో బహినాబాయిని స్పష్టంగా:“Smt. Bahinabai, widow of late Rao Bahadur Shri D. Laxminarayan” అని పేర్కొన్నారు.అంటే బహినాబాయి లక్ష్మీనారాయణ భార్య అన్న విషయం న్యాయపరమైన రికార్డులో నిర్ధారితమైంది. అదే కేసులో లక్ష్మీనారాయణ సోదరుడు డి. గంగాధర్ రావు అని, గంగాధర్ రావు కుమార్తె కుమారుడు కె. బాలముకుంద్ అని కూడా న్యాయస్థానం నమోదు చేసింది. ఇది లక్ష్మీనారాయణ కుటుంబానికి సంబంధించిన వంశపారంపర్య వివరాలపై పరిశోధనకు ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన ఆధారం.
కుటుంబ వారసత్వం..
లక్ష్మీనారాయణకు భార్య బహినాబాయి ఉన్నట్లు, ఆయన సోదరులు మరియు వారి వారసులు ఉన్నట్లు పాత న్యాయ రికార్డుల ద్వారా తెలుస్తోంది. 2015లో నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీలో నిర్వహించిన లక్ష్మీనారాయణ 138వ జయంతి కార్యక్రమంలో ఆయన కుటుంబ వారసులుగా కుముద్‌తాయి కామ్‌తికర్ను granddaughter-in-lawగా, అనంతరావు కామ్‌తికర్ను great-grandsonగా పేర్కొంటూ వార్త వచ్చింది. దివంగత మాజీ స్పీకర్ దుద్దిళ్ల శ్రీపాదరావు, ఆయన తనయుడు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఐటీ, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి శ్రీధర్బాబు ఆ కుటుంబ వారసులే...
ఆంధ్ర ప్రాంత విద్యార్థులపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ
లక్ష్మీనారాయణ దాతృత్వంలో మరో ప్రత్యేక కోణం ఆంధ్ర ప్రాంత విద్యార్థుల పట్ల ఆయన చూపిన శ్రద్ధ. మీరు అందించిన పాత తెలుగు జీవితచరిత్రలో, ఆయన దానంతో ఏర్పడిన విద్యా సదుపాయాల్లో ఆంధ్ర ప్రాంతం నుంచి వచ్చే విద్యార్థులకు ప్రత్యేక అవకాశాలు కల్పించాలని ఆలోచించినట్లు వివరాలు ఉన్నాయి. ఆ కాలంలో స్వస్థలానికి దూరంగా ఉన్నత విద్య కోసం వెళ్లే విద్యార్థులకు వసతి, పుస్తకాలు, ఆర్థిక సహాయం వంటి అంశాలు పెద్ద సమస్యలుగా ఉండేవి. లక్ష్మీనారాయణ తన స్వంత అనుభవాల ద్వారా విద్యార్థుల ఇబ్బందులను అర్థం చేసుకుని, విద్యా సంస్థల అభివృద్ధిలో విద్యార్థి సంక్షేమాన్ని కూడా భాగం చేయాలని ప్రయత్నించినట్లు ఆ పాత జీవితచరిత్ర చెబుతోంది.
పుస్తకాలపై కూడా అదే దృష్టి
లక్ష్మీనారాయణకు విద్య అంటే కేవలం భవనాలు నిర్మించడం కాదు. పాత తెలుగు జీవితచరిత్ర ప్రకారం ఆయన తన విలువైన పుస్తక భాండాగారాన్ని ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయానికి దానం చేశారు. అది ఆ కాలంలో అత్యంత విలువైన నిర్ణయం. ఎందుకంటే పుస్తకాలు అరుదుగా లభించే కాలంలో ఒక వ్యక్తిగత గ్రంథాలయాన్ని విశ్వవిద్యాలయానికి సమర్పించడం అంటే, తన వ్యక్తిగత జ్ఞాన సంపదను సమాజం మొత్తానికి అందించడం. ఈ కోణంలో ఆయన దాతృత్వం: ఆస్తి దానం → విద్యాసంస్థలు → ప్రయోగశాలలు → పుస్తకాలు → విద్యార్థుల వసతి అనే విస్తృత రూపాన్ని సంతరించుకుంది.
ప్రజా జీవితంలోనూ అడుగులు
లక్ష్మీనారాయణ కేవలం వ్యాపారవేత్త, దాత మాత్రమే కాదు. పాత జీవితచరిత్రలో ఆయన వివిధ ప్రజా సంస్థలు, బోర్డులు, శాసన వ్యవస్థలతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నట్లు వివరాలు ఉన్నాయి. ఆయనకు “రావు బహదూర్” అనే బిరుదు లభించింది. పాత జీవితచరిత్ర ప్రకారం ప్రజా వ్యవహారాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్న ఆయన, విద్య, పరిశ్రమ, సాంకేతిక అభివృద్ధి అంశాలపై తన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసేవారు. ఇక్కడే ఆయన వ్యక్తిత్వంలోని మరో కోణం కనిపిస్తుంది. వ్యాపారంలో సంపాదించిన వ్యక్తి సాధారణంగా తన కుటుంబ సంపదను పెంచుకోవడంపైనే దృష్టి పెట్టే అవకాశం ఉంది. కానీ లక్ష్మీనారాయణ పరిశ్రమకు అవసరమైన సాంకేతిక విద్యను దేశ అభివృద్ధికి కీలకమైన అంశంగా చూశారు.
“సంపదకు వారసులు మాత్రమే కాదు.. సమాజమే వారసుడు”
లక్ష్మీనారాయణ జీవితం నుంచి కనిపించే ప్రధాన సందేశం ఇదే. సంపదను సంపాదించడం ఆయన విజయానికి మొదటి భాగం మాత్రమే. ఆ సంపదను ఎక్కడ వినియోగించాలి? అన్న ప్రశ్నకు ఆయన ఇచ్చిన సమాధానం:
విద్యలో పెట్టుబడి పెట్టాలి.
ఆయన 1930లో మరణించారు. కానీ ఆయన దానం 1942లో సంస్థగా రూపుదిద్దుకుంది. ఆ సంస్థ నుంచి తరతరాలుగా ఇంజినీర్లు, శాస్త్రవేత్తలు, సాంకేతిక నిపుణులు తయారయ్యారు. LIT Alumni Association ప్రకారం, 1942 నుంచి ఇప్పటి వరకు ఈ సంస్థ Chemical Engineering and Technology రంగంలో వేలాది మంది విద్యార్థులను తీర్చిదిద్దింది; సంస్థకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించిన 6,000కు పైగా సభ్యులున్న పూర్వ విద్యార్థుల నెట్‌వర్క్ ఉంది. ఆ సంస్థ తన దాతృత్వ వారసత్వానికి మూలంగా రావు బహదూర్ డి. లక్ష్మీనారాయణను గుర్తిస్తోంది.
ఆయన జ్ఞాపకాలను కొనసాగిస్తున్న LIT
లక్ష్మీనారాయణ మరణించి దాదాపు శతాబ్దం గడిచినా ఆయన పేరు నాగ్పూర్ విద్యా చరిత్రలో కొనసాగుతోంది. LITలో ఆయన జయంతి, వర్ధంతి కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడ్డాయి. 2011లో “Laxminarayan Day” నిర్వహిస్తూ ఆయన సాంకేతిక విద్యపై ఉన్న విశ్వాసాన్ని స్మరించారు. 2016లో 138వ జయంతి సందర్భంగా LITలో ప్రత్యేక ఉపన్యాస కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. 2017లో జరిగిన LIT Global Alumni Meetలో ఆయన విగ్రహానికి పూలమాలలు వేసి ఆయన సేవలను స్మరించారు. 2021లో కూడా LITను ప్రారంభించిన లక్ష్మీనారాయణ ప్రపంచ స్థాయి సంస్థకు పునాది వేసిన దూరదృష్టి కలిగిన వ్యక్తిగా స్మరించబడ్డారు.
నేటి LITU... నాటి లక్ష్మీనారాయణ కలకు కొనసాగింపు
Laxminarayan Institute of Technology కాలక్రమంలో విస్తరించి నేడు Laxminarayan Innovation Technological Universityగా రూపాంతరం చెందింది. సంస్థ అధికారిక చరిత్రలో మాత్రం ఒక విషయం ఎప్పటికీ మారలేదు:
ఈ విద్యా ప్రయాణానికి మూలం రావు బహదూర్ డి. లక్ష్మీనారాయణ దానం.
2025లో కూడా LITUలో “Bahinabai Lecture Series” వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ద్వారా లక్ష్మీనారాయణ కుటుంబ వారసత్వంలోని పేర్లు విద్యా కార్యక్రమాలతో అనుసంధానమై ఉన్నాయి. నాగ్పూర్ యూనివర్సిటీకి చెందిన ఆస్తుల్లో ఇప్పటికీ Rao Bahadur D. Laxminarayan Campus పేరుతో సుమారు 33.49 ఎకరాల ప్రాంగణం ఉన్నట్లు 2026లో వచ్చిన Times of India నివేదిక పేర్కొంది. అంటే ఆయన పేరు కేవలం చరిత్ర పుస్తకాల్లో లేదు.
భవనాల్లో ఉంది. విద్యాసంస్థల్లో ఉంది. విద్యార్థుల జీవితాల్లో ఉంది. నాగ్పూర్ నగర భౌగోళిక జ్ఞాపకాల్లో ఉంది.
దహగాం వారసత్వం.. తెలంగాణకు గర్వకారణం
దహగాం లక్ష్మీనారాయణ కథను తెలంగాణ కోణంలో చూసినప్పుడు మరింత ప్రత్యేకత కనిపిస్తుంది. మంథని ప్రాంతానికి చెందిన ఒక వ్యక్తి దాదాపు శతాబ్దం క్రితం తన స్వగ్రామం నుంచి దూరంగా వెళ్లి వ్యాపారంలో ఎదిగారు. సంపద సంపాదించారు. ప్రజా జీవితంలో స్థానం సంపాదించారు. కానీ చివరకు తన పేరు నిలిచేలా చేసినది ఆయన సంపద కాదు. ఆ సంపదను సమాజానికి తిరిగి ఇచ్చిన విధానం. నేడు ఒక ఇంజినీరింగ్ విద్యార్థి LITలో అడుగు పెడితే, అతను దాదాపు శతాబ్దం క్రితం ఒక దూరదృష్టి కలిగిన దాత తీసుకున్న నిర్ణయపు ఫలితాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు.
దహగాం లక్ష్మీనారాయణ జీవితం ఒక వ్యక్తి విజయం కాదు — ఒక ఆలోచన విజయం.
చదువు ఎక్కువగా లేకపోయినా చదువు విలువను ఆయన అర్థం చేసుకున్నారు. గనుల్లో సంపద సంపాదించినా ఆ సంపద శాశ్వతం కాదని గ్రహించారు. పరిశ్రమలకు సాంకేతిక నిపుణులు అవసరమని గుర్తించారు. భవిష్యత్ భారతదేశానికి శాస్త్ర, సాంకేతిక విద్యే బలమని నమ్మారు. అందుకే తన సంపదలో ప్రధాన భాగాన్ని విద్యకు సమర్పించారు. 1930లో ఆయన రాసిన వీలునామా... 1932లో ఏర్పడిన కమిటీ... 1937లో పడిన పునాదిరాయి... 1942లో ప్రారంభమైన Laxminarayan Institute of Technology... నేడు Laxminarayan Innovation Technological Universityగా కొనసాగుతున్న విద్యా సామ్రాజ్యం... ఇవన్నీ ఒకే వ్యక్తి దూరదృష్టికి సాక్ష్యాలు.
కరీంనగర్ ప్రాంతంలోని మంథని నేల నుంచి బయలుదేరిన లక్ష్మీనారాయణ, కాంప్టీలో వ్యాపార సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించి, నాగ్‌పూర్‌లో సాంకేతిక విద్యకు పునాది వేసి, తన సంపదను తరతరాల విద్యార్థుల భవిష్యత్తుకు అంకితం చేశారు. సంపాదించిన సంపదతో ధనవంతుడవుతారు. సంపదను సమాజానికి అంకితం చేసినప్పుడే చరిత్రలో నిలిచిపోతారు. రావు బహదూర్ దహగాం లక్ష్మీనారాయణ ఆ రెండో మార్గాన్ని ఎంచుకున్న మహాదాత.
