దేశంలో మొదటి సంస్థ పూణె, ముంబైలో..
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మొదటి సంస్థ మంథనిలో..
ఇప్పుడు గల్లి గల్లి కి విస్తరించిన వైనం..
(దిక్సూచి ప్రత్యేక కథనం..)
భారతదేశంలో స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ కాలంలో లోకమాన్య బాలగంగాధర్ తిలక్ పిలుపుతో దేశవ్యాప్తంగా గణేష్ మండళ్లు ఏర్పాటయ్యాయి. ప్రధానంగా మహారాష్ట్రలోని ముంబై, పూణే, థానే, కర్ణాటకలోని బెలగావి, తెలంగాణ ప్రాంతంలోని ఉమ్మడి కరీంనగర్ జిల్లాలోని మంథనిలో సార్వజనిక గణేష్ మండలి పేరుతో సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. 1892 నుంచి అప్పటి నుంచి ఇప్పటి వరకు ఆ సంస్థలు గణేష్ ఉత్సవాలను సాంప్రదాయ పద్ధతిలో నిర్వహిస్తూ వస్తున్నారు. ఆ సంస్థల గురించి తెలుసుకుందాం.
1893లో ముంబైలో ..
ముంబైలోని గిర్గావ్‌లో కేశవ్‌జీ నాయక్ చాల్ సార్వజనిక్ గణేశోత్సవ మండలి 1893 లో స్థాపించారు. తిలక్ స్వయంగా ఈ మండలిని సందర్శించారు. ఇప్పటికీ ఇక్కడ భారీ విగ్రహాలు కాకుండా సాంప్రదాయబద్ధంగా కేవలం 2 అడుగుల మట్టి విగ్రహాన్ని మాత్రమే ప్రతిష్ఠించడం విశేషం.
1892లో పూణే లో..
శ్రీమంత్ బావూ సాహెబ్ రంగారి గణపతి ట్రస్ట్ స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు శ్రీమంత్ బావూ సాహెబ్ రంగారి ఆధ్వర్యంలో ప్రారంభమైంది. ఇక్కడి విగ్రహం రాక్షస సంహారం చేస్తున్న వినాయకుడి రూపంలో చెక్కతో ప్రత్యేకంగా చెక్కబడింది.
గ్రామ దేవతగా గణేశుడు..
1893 లో లక్ష్మీ రోడ్ లో కాసబా గణపతి మండలి. పుణే నగరానికి గ్రామ దేవతగా భావిస్తారు. పుణే నిమజ్జన ఊరేగింపులో ఇప్పటికీ ఈ గణేషుడికే మొదటి ప్రాధాన్యత (మొదటి గౌరవం) దక్కుతుంది.
ఆగమనం ముంబైలో పెద్ద పండుగ
ముంబై లో చిన్చ్‌పోక్లి చింతామణి గణేష్ మండలి 1920 లో స్థాపించారు. చిన్చ్‌పోక్లి సార్వజనిక గణేష్ ఉత్సవ మండలి ఆధ్వర్యంలో ఈ ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. ఇక్కడి గణనాథుడి ఆగమనం (ఆగమన్ సోహళా) ముంబైలోనే ఒక పెద్ద పండుగలా సాగుతుంది. 2026 ఆగమనం కింద లింక్ క్లిక్ చేసి చూడండి..
థానే లో..
శ్రీ గణేష్ ఉత్సవ మండలి ప్రారంభించారు. థానేలోని లోకమాన్య ఆలి వద్ద ఉన్న ఈ పండల్ 100 సంవత్సరాలకు పైగా ఎలాంటి ఆర్భాటాలు, బాలీవుడ్ మ్యూజిక్ లేకుండా కేవలం సాంప్రదాయబద్ధంగా, పర్యావరణహితంగా బట్టలు, కాగితపు అలంకరణలతో మాత్రమే పూజలు నిర్వహిస్తోంది.
కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని బెళగావి లో..
జెండా చౌక్ గణేష్ ఉత్సవ మండలి 1905 లో ప్రారంభించారు. కర్ణాటక రాష్ట్రంలోనే మొట్టమొదటి సార్వజనిక గణేష్ ఉత్సవ సంస్థగా ఇది గుర్తింపు పొందింది. హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతకు, మత సామరస్యానికి ఈ మండలి ఒక ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మొదటి గణేశ ఉత్సవ సంస్థ
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో మొదటి గజానన్ సంస్థ ఉమ్మడి కరీంనగర్ జిల్లాలోని మంథనిలో ప్రారంభించారు. తిలక్ పిలుపు మేరకు పూణే, ముంబై, నాగపూర్ ప్రాంతాల్లో ప్రవాసం చేసే మంథని పురోహిత, వంట బ్రాహ్మణులంతా కలిసి ఒక కమిటీ గా ఏర్పడి ఈ సంస్థ ను స్థాపించారు. దీనికి సర్వజన గజానన మండలి పేరుతో వాగుగడ్డ ప్రాంతంలోని సువర్ణ రఘురామయ్య ఇంట్లో మొట్టమొదటిసారిగా ప్రారంభించినట్లు అప్పుడు వారు రాసుకున్న
బైలాస్ రికార్డు పుస్తకం ద్వారా తెలిసింది. ఆ తర్వాత ప్రతి సంవత్సరం ఒక్కో కమిటీ సభ్యుల ఇళ్లకు మారుస్తూ మంథనిలోనీ అన్ని వీధుల్లో ఈ సంస్థ పేరుతో నవరాత్రి ఉత్సవాలు సంప్రదాయ పద్దతిలో నిర్వహించారు. అదే వరుసలో మారుపాక శేషాద్రి, టక్కేగారి మల్లన్న, మొతేరాం పెద్ద రాజేశ్వర్ రావు ఇళ్లలో కొన్ని సంవత్సరాలు ఉత్సవాలు నిర్వహించిన తరువాత, స్థిరంగా పెంజేరుకట్ట హనుమాన్ దేవాలయంలో ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తూ వస్తున్నారు. సిద్ధి, బుద్ధి సహిత గణేష్ గా పూజింపబడుతున్న గజాననునికి 1976 లో 60 ఏళ్ళు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా షస్టిపూర్తి ఉత్సవాలు నిర్వహించారు. ఆ తరువాత 2016 లో శతాబ్ది ఉత్సవాలు పూర్తి చేసుకున్నారు.
అలాగే మంథనిలోని నడివీధి, రావులచెరువు కట్ట గణపతి సంస్థ లు 2023, 2025 లో వందేళ్ల పండుగ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహించారు.
2013 లో వందేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంలో..
